Nie ulega wątpliwości, że próba rozwikłania problemu genezy Płocka łączy się nierozerwalnie z kwestią czasu i sposobu włączenia Mazowsza do państwa Piastów. […] Wydaje się obecnie, że bliscy jesteśmy osiągnięcia konsensusu w sprawie form przemian zachodzących na przełomie X i XI w. w geografii osadniczej Mazowsza. Podstawą owej zgody jest przyjęcie przez mediewistów faktu pojawienia się w tym czasie nowych centrów osadniczych, w tym najważniejszego – z grodem w Płocku. Powstał na terenie nowo zasiedlonym i w bardzo szybkim czasie uzyskał dominującą rolę. Można stwierdzić, że status ten został mu wręcz przypisany.


Łatwo jest powiązać owo zdarzenie, czy też serię zdarzeń, z faktem ekspansji państwa gnieźnieńskiego i towarzyszącej jej próby stworzenia nowej sieci osadniczej. Zachodzące zmiany widoczne są wyraźnie w licznych odkryciach archeologicznych, a te dokonane na terenie Płocka jednoznacznie potwierdzają dynamikę wspomnianego procesu. A zatem, możemy być pewni, że celem decyzji o budowie grodu w Płocku była chęć ustanowienia miejsca centralnego w nowej przestrzeni geopolitycznej. Do budowy nowego grodu wybrano miejsce szczególne, o pradawnej tradycji osadniczej, jednak w czasie poprzedzającym okres wczesnego średniowiecza niezasiedlone. Jego podstawowym walorem były naturalne warunki obronne i dominująca pozycja w krajobrazie szerokiej pradoliny Wisły i równin lewobrzeżnego Mazowsza. Ten fragment krawędzi wysoczyzny, jak żadne inne miejsce na długim odcinku wiślanej skarpy, stwarzał możliwość ustanowienia symbolu nowej władzy. Masyw wzgórza, potężne fortyfikacje i kościół znajdujący się zapewne w miejscu dzisiejszej katedry, a wzniesiony już w pierwszych latach istnienia grodu, podkreślać miały znaczenie nowego ośrodka (A. GOŁEMBNIK 1999a).

Andrzej Gołembnik

Materiały do pobrania

Autorzy

Spis treści

Summary

Lokacja miasta Z.Polak

Początki miasta M.Trzeciecki

Kolegiata św.Michała M.Szyma

Relikty architektury A.Bukowska

Podsumowanie A.Golembnik