Prof. dr hab. Anna Matysiak
Anna Matysiak urodziła się w 1979 roku. Ukończyła dwa kierunki studiów w Szkole Głównej Handlowej (SGH) w Warszawie – ekonomię oraz metody ilościowe i systemy informacyjne (2003). W 2006 roku uzyskała tytuł European Research Master in Demography w Max Planck Institute for Demographic Research w Rostocku. Stopień doktora nauk ekonomicznych otrzymała w 2009 roku w SGH na podstawie pracy o współzależnościach między płodnością a aktywnością zawodową kobiet. W 2017 roku uzyskała habilitację z ekonomii, a w 2024 roku otrzymała tytuł profesora nauk społecznych w dyscyplinie ekonomia i finanse.
Karierę naukową rozpoczęła w Instytucie Statystyki i Demografii SGH, gdzie pracowała w latach 2003–2013. Następnie była zatrudniona w Wiedeńskim Instytucie Demograficznym Austriackiej Akademii Nauk (2013–2019). Od 2019 roku pracuje na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie kieruje Interdyscyplinarnym Centrum Badań nad Rynkiem Pracy i Rodziną (LabFam). Jest również redaktorką naczelną czasopisma „Demographic Research” i wiceprezydentką European Association for Population Studies (EAPS).
Praca badawcza prof. Anny Matysiak koncentruje się na analizie wpływu przemian zachodzących na rynku pracy w Polsce i w Europie wywołanych m.in. globalizacją i zmianą technologiczną na decyzje o posiadaniu dzieci, a także na relacjach pomiędzy sytuacją rodzinną a karierą zawodową kobiet i mężczyzn. W swoich badaniach łączy ekonomię pracy, demografię i socjologię rodziny, wykorzystując zaawansowane metody ilościowe. W 2019 roku otrzymała prestiżowy Consolidator Grant Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) na projekt LABFER dotyczący wpływu zmian technologicznych i globalizacji na dzietność. Jest również współautorką projektów realizowanych w ramach programów Horizon Europe i Narodowego Centrum Nauki, badających skutki przemian na rynkach pracy, w tym wywołanych pandemią COVID-19, na równość płci i funkcjonowanie rodzin.
Dorobek naukowy prof. Anny Matysiak obejmuje ponad 60 prac, w tym większość to artykuły w recenzowanych czasopismach, w tym w „Demography”, „European Journal of Population”, „Population Studies”, „Journal of Marriage and Family” „Social Science Research” oraz „Work, Employment and Society”. Jej prace są szeroko cytowane w międzynarodowej literaturze z zakresu demografii, ekonomii rodziny oraz socjologii.
Otrzymała wiele wyróżnień za osiągnięcia badawcze, m.in. stypendium START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (2007), Nagrodę tygodnika „Polityka” (2009), Nagrodę Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (2013), Nagrodę Narodowego Centrum Nauki (2013) oraz Nagrodę Dirka J. van de Kaa Europejskiego Towarzystwa Badań nad Ludnością (2018).
Badania prof. Anny Matysiak pozwalają lepiej zrozumieć, jak polityka społeczna i warunki pracy mogą sprzyjać łączeniu życia zawodowego i rodzinnego oraz przeciwdziałać pogłębianiu nierówności płci na rynku pracy.
Zrozumienie, co stoi za decyzjami kobiet o macierzyństwie jest niezwykle ważne w czasach, w których coraz więcej krajów zmaga się z niską dzietnością i starzeniem społeczeństw. Badania prof. Anny Matysiak, łączące demografię, ekonomię i socjologię, pokazują, że stabilność zawodowa i poczucie bezpieczeństwa ekonomicznego a także możliwości łączenia pracy zawodowej z opieką mają kluczowe znaczenie dla decyzji o posiadaniu dzieci .
Już w jednej ze swoich pierwszych prac, opublikowanej w 2009 roku pt. Employment first, then childbearing, prof. Matysiak obaliła popularny mit, że praca zawodowa jest przeszkodą w posiadaniu dzieci. Na podstawie danych z Polski obejmujących okres po transformacji ustrojowej, wykazała, że kobiety nie rezygnują z macierzyństwa z powodu trudności z godzeniem pracy z obowiązkami rodzicielskimi. Jest wręcz przeciwnie – odwlekają decyzję o dziecku do momentu aż zdobędą stabilne zatrudnienie. Praca zawodowa nie jest więc barierą, ale warunkiem świadomego macierzyństwa – kobiety potrzebują poczucia bezpieczeństwa, aby planować urodzenie pierwszego lub kolejnego dziecka. To wniosek, który ma ogromne znaczenie dla polityki społecznej: skuteczna polityka prorodzinna powinna nie tylko koncentrować się na zasiłkach czy ulgach podatkowych, ile na wzmacnianiu stabilności rynku pracy i na ograniczaniu niepewności zawodowej kobiet.
W kolejnych latach badaczka rozszerzyła swoje analizy na inne kraje europejskie. W pracy The Great Recession and Fertility in Europe z 2021 roku wykazała, że wzrost bezrobocia, zwłaszcza w czasie kryzysu gospodarczego po 2008 roku, istotnie obniżył wskaźniki urodzeń. Związek między niepewnością ekonomiczną a decyzjami prokreacyjnymi okazał się silniejszy w latach recesji niż wcześniej, co potwierdziło znaczenie poczucia bezpieczeństwa i pewności jutra dla decyzji prokreacyjnych. Jeszcze szersze spojrzenie przyniosły najnowsze badania prof. Anny Matysiak, dotyczące wpływu przemian technologicznych, które zachodzą na rynku pracy na dzietność. W artykule Industrial Robots and Regional Fertility in European Countries (2023) naukowczyni wraz z zespołem wykazała że, regiony, gdzie nowe technologie (jak automatyzacja i robotyzacja) zmieniają strukturę zatrudnienia i ograniczają poczucie stabilności zawodowej, doświadczają spadku dzietności.
Ważnym osiągnięciem Anny Matysiak jest włączenie doświadczeń Europy Środkowo-Wschodniej do głównego, europejskiego nurtu badań nad dzietnością. Dotąd większość analiz koncentrowała się na krajach zachodnich, tymczasem – jak pokazują jej prace – postkomunistyczne społeczeństwa, charakteryzujące się wysoką aktywnością zawodową kobiet, konserwatywnymi normami społecznymi i ograniczonym wsparciem instytucjonalnym, dostarczają wyjątkowo cennego materiału badawczego. Zrozumienie procesów zachodzących w takich krajach, jak Polska, pozwala budować bardziej złożone teorie łączące indywidualne decyzje z warunkami rynku pracy.
Badania prof. Anny Matysiak pokazują, że decyzje o macierzyństwie nie są wyłącznie sprawą indywidualnych wyborów, ale odzwierciedlają złożoną sieć powiązań pomiędzy rynkiem pracy, polityką społeczną i kulturą. Jej prace pomagają lepiej zrozumieć, dlaczego w Europie rodzi się coraz mniej dzieci, i co można zrobić, aby wspierać zarówno rodziny, jak i rozwój zawodowy kobiet. To nauka o realnym znaczeniu społecznym.
